خوابگاههای دخترانه پس از اعتراضات ۱۴۰۴: موجی از تفتیش و پیامدهای سنگین
تهیه کننده: سازمان اتحاد برای ایران
پس از اعتراضات ۱۴۰۴، مجموعهای از گزارشها به گرشاد رسیده است که حول یک محور مشترک میچرخند: افزایش کنترل و تفتیش در خوابگاههای دخترانه. این گزارشها از یک رخداد واحد نمیگویند بلکه از الگوهایی خبر میدهند که در مکانها و زمانهای مختلف تکرار شدهاند؛ از ورود برای بازرسی تا بررسی تلفن همراه، گشتن وسایل شخصی و برخوردهای شدید .
گزارشها محدود به یک نوع خوابگاه نیست و بین خوابگاههای دولتی و خصوصی پراکنده است.
روش شناسی
این گزارش برپایه یافتههای یک پرسشنامه اکتشافی و کوتاه است که با اولویت حفظ ایمنی پاسخدهندگان، در بازه زمانی ۲۱ تا ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ انجام شده است. ساختار این پرسشنامه به گونهای طراحی شده تا نشانههای اولیه را در قالب شاخصهای اصلی و قابلمقایسه تدوین کند، بهویژه درباره موضوعاتی که کمتر گزارش شدهاند. هدف دیگر این ساختار، به حداقل رساندن خطر برای شرکتکنندگانی است که ارائه شهادتهای دقیق و باجزئیات ممکن است امنیت آنها را به خطر اندازد.
پرسشها بهصورت هدفمند به سؤالهای بسته و اطلاعات غیرشناساییکننده محدود شد و هر شرکتکننده تنها مجاز به یک بار ثبت پاسخ بود. دادههای بهدستآمده بر پایه خوداظهاری است و برای شناسایی الگوها ارائه میشود، نه برای اثبات قطعی هر مورد و جایگزین تحقیقات میدانی نیست. این یافتهها تصویری اولیه از حوادث گزارششده ارائه میدهند و هدف آنها فراهم کردن زمینهای برای تحقیقات بیشتر توسط روزنامهنگاران و فعالان حقوق بشر است.
در مجموع ۴۰۳ نفر در این پرسشنامه شرکت کردند. ۴۹٪ از شرکتکنندگان یا مستقیماً با «بازرسی خوابگاهها» مواجه شدهاند و یا از طریق آشنایان و افراد آسیبدیده در جریان آن قرار گرفتهاند. سایر شرکتکنندگان کسانی هستند که نگرانی خود را از تأثیر این بازرسیها بر خود یا نزدیکانشان بیان کردهاند. لازم به ذکر است که درصدهای ذکرشده در بخش یافتهها، بر اساس آمارِ «گروه در معرض تجربه» ( ۴۹ درصد) محاسبه شده است.
در این گزارشها، تلفن همراه بهعنوان نقطه کانونی بازرسی مطرح است. در کنار آن، گزارشهایی هم درباره گشتن وسایل، کیف و کمد مطرح شده است. در برخی گزارشهای دیگر، موضوع از کنترل دیجیتال و تفتیش وسایل فراتر میرود و به بازرسی بدنی اشاره میشود.
پیامدهای سنگین
از مجموع گزارشهای رسیده برمیآید که پیامد این برخوردها یکسان نیست. در بخشی از موارد، واکنشها در سطح تذکر، تهدید یا هشدار توصیف شدهاند. اما گزارشهایی هم وجود دارد که از اقدامات رسمیتر سخن میگوید: گرفتن تعهد و امضا، محدودیتهای انضباطی و در مواردی تعلیق یا محرومیت از خوابگاه. در کنار تذکر و فشارهای اداری، بخش قابل توجهی از روایتها از برخوردهای سنگین و پرهزینه خبر میدهند: احضار، بازداشت یا پروندهسازی.
ابهام سازمانیافته: «عامل اجرا کیست؟»
یکی از مضمونهایی که در این گزارشها مدام تکرار میشود، ابهام درباره عامل اجرا است. برخی گزارشها صریحاً از مسئولان خوابگاه یا حراست نام میبرند. برخی دیگر از حضور نیروهای بیرونی میگویند. اما در شمار قابلتوجهی از روایتها، پاسخ همان است: «نمیدانم چه کسانی بودند.» این ابهام، خود به بخشی از تجربه تبدیل شده است. ابهامی که امکان پیگیری، شکایت، یا حتی روایت دقیق را دشوار میکند.
گستره جغرافیایی: فراتر از یک شهر
بر اساس گزارشهای دریافتی، این مسئله محدود به یک شهر نیست. تمرکز روایتها از تهران و البرز پررنگ است اما کلان شهرها مانند مشهد و شیراز را در برگرفته و به شهرهای کوچکتر رسیده است.
با وجود روایتهای بسیار درباره فضای پس از اعتراضات ۱۴۰۴، موضوع تفتیش خوابگاههای دخترانه کمتر بهصورت متمرکز و مستند دنبال شده است.
گرشاد با کنار هم گذاشتن گزارشهای رسیده، تلاش کرده است نشان دهد مسئله به چند مورد، محدود نیست و با یک روند سیستماتیک روبهرو هستیم. روندی که میتواند نشاندهنده تشدید سرکوب و بازدارندگی علیه دانشجویان باشد.